Azərbaycan Respublikasının dövlətçilik tarixində və ictimai-siyasi həyatında 12 Noyabr– Konstitusiya Günü xüsusi, müstəsna əhəmiyyətə malik əlamətdar gündür. 1995-ci ildəümumxalq səsverməsi – referendum yolu ilə qəbul olunmuş müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyası ölkəmizdə hüquqi, demokratik, dünyəvi və sosial dövlət quruculuğununtəməlini qoymuşdur. Əsas Qanunumuz həm də cəmiyyətin həmrəyliyini təmin edən, vətəndaşların sosial rifahını, hüquq və azadlıqlarını qoruyan möhkəm hüquqi təməldir.
Azərbaycanın konstitusiya quruculuğu tarixi olduqca şərəfli və eyni zamanda mürəkkəbmərhələlərdən keçmişdir. XX əsrin əvvəllərində – 1918-ci ildə elan olunan AzərbaycanXalq Cümhuriyyəti (AXC) qısa fəaliyyət müddətində parlamentli respublika təsisatlarınıyaratdı və demokratik prinsipləri rəhbər tutdu, lakin həmin dövrdə tamhüquqluKonstitusiya qəbul etməyə tarixi şərait imkan vermədi.
Sovet hakimiyyəti illərində isə Azərbaycan SSR-in Konstitusiyaları (1921, 1937, 1978-ci illər) qəbul edilsə də, bu sənədlər formal xarakter daşıyırdı, Sovet imperializmininideoloji təsiri altında yazılmışdı və əslində suveren dövlətçilik maraqlarını deyil, totalitarrejimin tələblərini əks etdirirdi.
Həqiqi müstəqil konstitusiya qanunvericiliyi isə məhz 1991-ci ildə dövlətmüstəqilliyimizin bərpasından sonra gündəmə gəldi. Lakin 1991–1993-cü illərdəki xaos, anarxiya, iqtisadi tənəzzül və Ermənistanın hərbi təcavüzü ölkəni parçalanmaq təhlükəsiilə üz-üzə qoymuşdu. Belə ağır bir tarixi mərhələdə xalqın təkidli tələbi ilə hakimiyyətəqayıdan Ümummilli Lider Heydər Əliyev ölkəmizi xilas etməklə yanaşı, yeni, müstəqildövlətin Fundamental Qanununun hazırlanması istiqamətində misilsiz tarixi missiyanıüzərinə götürdü.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanan və 1995-ci il noyabrın 12-də qəbuledilən müstəqil Azərbaycanın ilk Konstitusiyası dövlətimizin hüquqi əsasını təşkil edir. Heydər Əliyev Konstitusiya Komissiyasının sədri kimi Əsas Qanunun hər birmaddəsinin, hər bir müddəasının hazırlanmasında şəxsən iştirak etmiş, beynəlxalqhüquq normaları ilə milli dəyərlərimizi vəhdətdə birləşdirmişdir.
Faktlar göstərir ki, Ümummilli Liderin təşəbbüsü ilə Konstitusiyaya daxil edilənmüddəalar Azərbaycanı hüquqi cəhətdən qabaqcıl dünya dövlətləri sırasına çıxardı:
Konstitusiyanın II fəsli tamamilə insan və vətəndaşların əsas hüquqları, azadlıqları vəvəzifələrinə həsr olunmuşdur. Heydər Əliyev məhz insan amilini dövlət siyasətininmərkəzinə qoydu. Qanunvericilik (Milli Məclis), icra (Prezident) və məhkəməhakimiyyətləri arasında balans və qarşılıqlı nəzarət mexanizmi dəqiqmüəyyənləşdirildi.Konstitusiya beynəlxalq hüquq normalarının üstünlüyünü təsbitedərək, Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyası və digər universal sənədlərin prinsipləriilə uzlaşdırıldı.
Heydər Əliyev uzaqgörənliyi sayəsində elə bir mükəmməl hüquqi baza yaradıldı ki, busənəd illər keçdikcə dəyişən qlobal çağırışlara belə çevik uyğunlaşa bildi.
Azərbaycan Konstitusiyası dinamik inkışaf edən cəmiyyətin və dövlət quruculuğununtələblərinə cavab vermək məqsədilə zaman-zaman təkmilləşdirilmişdir. Müstəqillikillərində ümumxalq səsverməsi (referendum) yolu ilə Konstitusiyaya üç dəfə mühüməlavə və dəyişikliklər edilmişdir:
24 avqust 2002-ci il referendumu: İnsan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin daha da gücləndirilməsi, İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkil (Ombudsman) təsisatının konstitusionstatus alması, Konstitusiya Məhkəməsinə vətəndaşların baş vurmaq hüquqununtanınması, habelə seçki sisteminin təkmilləşdirilməsi istiqamətində vacib addımlar atıldı.
18 mart 2009-cu il referendumu: Ölkənin iqtisadi və sosial təhlükəsizliyininmöhkəmləndirilməsi, vətəndaşların sosial müdafiəsi, informasiya azadlığı, habelə dövlətidarəçiliyi mexanizmlərinin çevikliyinin təmin edilməsi məqsədilə Konstitusiyanın bir sıramaddələrinə düzəlişlər edildi.
26 sentyabr 2016-cı il referendumu: Azərbaycan Respublikasının Vitse-prezidentliktəsisatının yaradılması, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiə dairəsiningenişləndirilməsi (xüsusilə mülkiyyət hüququ və ləyaqətli həyat səviyyəsi ilə bağlı), dövlət idarəçiliyində səmərəliliyin artırılması və idarəetmə institutlarının daha da təkmilləşdirilməsi istiqamətində əsaslı normativ-hüquqi dəyişikliklər həyata keçirildi.
Bu referendumlar Konstitusiyanın zamanın tələblərinə uyğun olaraq yenilənməsinə, insan hüquqlarının müdafiə mexanizmlərinin və idarəetmə sisteminin daha da güclənməsinə xidmət etmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası özündə sosial ədalət, həmrəylik və rifahprinsiplərini ehtiva edən güclü sosial bazaya malikdir. Əsas Qanunumuz dövlətə sosialyönümlü siyasət aparmaq vəzifəsini birbaşa öhdəlik olaraq qoyur.
Konstitusiyanın müvafiq maddələri aşağıdakı mühüm sosial sahələrin hüquqi təminatınıyaradır:
Yaşayış minimumu və sosial təminat: Hər bir vətəndaşın layiqli həyat səviyyəsi, işsizlik, əlillik, qocalıq zamanı sosial təminat hüququ Konstitusiya ilə qorunur.
Əmək hüququ: Hər kəsin sərbəst şəkildə öz əmək qabiliyyətini seçmək, təhlükəsiz vəsağlam şəraitdə işləmək hüququ təsbit olunub.
Təhsil və səhiyyə: Hər bir vətəndaşın dövlət hesabına pulsuz ümumi orta təhsil almaqhüququ və tibbi yardım hüququ Konstitusiya ilə qorunur.
Bu müddəalar sadəcə kağız üzərində qalan maddələr deyil, ölkəmizdə həyata keçirilənbütün sosial islahatların, ünvanlı sosial yardımların, əhalinin həssas qruplarınagöstərilən dövlət qayğısının və pensiya təminatının təməl hüquqi mənbəyidir.
Müasir dövrdə Azərbaycan qanunvericiliyinin formalaşması, təkmilləşdirilməsi və sosialyönümlü dövlət siyasətinin uğurla davam etdirilməsində Prezident İlham Əliyevin vəAzərbaycan Respublikası Milli Məclisinin fəaliyyəti həlledici rol oynayır.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən güclü sosial siyasət kursuKonstitusiyanın prinsiplərini gündəlik həyatda ən yüksək səviyyədə reallaşdırır. Son illərdə ölkəmizdə imzalanan tarixi fərmanlar, minimum əməkhaqlarının, pensiyaların, sosial müavinətlərin dəfələrlə artırılması, şəhid ailələri və qazilərə göstərilən dövlətdəstəyi proqramları məhz bu siyasətin bariz nümunəsidir.
Öz növbəsində, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi ölkə Prezidentininqanunvericilik təşəbbüslərini dəstəkləyərək, cəmiyyətin tələblərinə cavab verənmütərəqqi qanunlar qəbul edir. Milli Məclis tərəfindən qəbul edilən yeni qanunvericilikaktları və mövcud qanunlara edilən əlavə və dəyişikliklər insan hüquqlarınınqorunmasını gücləndirir, iqtisadi aktivliyi artırır və ölkəmizin dayanıqlı sosial inkişafınıtəmin edir.
12 Noyabr – Konstitusiya Günü xalqımızın hüquqi təfəkkürünün, dövlətçilik şüurunun vədemokratik dəyərlərə sadiqliyinin simvoludur. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin ideyalarıəsasında formalaşan, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə dinamik şəkildətəkmilləşdirilən Azərbaycan Konstitusiyası bu gün də ölkəmizin suverenliyinin, sabitliyinin və vətəndaş rifahının qarantı olaraq uğurla fəaliyyət göstərir.
Sabir Məmmədli,
YAP Yasamal rayon “S.Əsgərova küç 85” ünvanı (ƏƏSMN) üzrə ərazi partiyatəşkilatının fəal üzvü
