Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2026-cı il oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşışəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və MərkəziAsiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə çıxışıAzərbaycanın regional siyasətinin prioritetlərini, Xəzərhövzəsinin artan geosiyasi əhəmiyyətini və ölkəmizinMərkəzi Asiya dövlətləri ilə əməkdaşlığının stratejiistiqamətlərini əks etdirir. Dövlət başçısının çıxışı siyasidialoqun möhkəmləndirilməsi, iqtisadi potensialınbirləşdirilməsi və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan regional tərəfdaşlığın genişləndirilməsi baxımından mühüməhəmiyyət daşıyır.
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verəndəyişikliklər dövlətlər qarşısında yeni imkanlarla yanaşı, ciddi çağırışlar da yaradır. Bu şəraitdə iqtisadi əlaqələrinşaxələndirilməsi, enerji və nəqliyyat təhlükəsizliyinin təminolunması, alternativ ticarət marşrutlarının inkişafı və regional əməkdaşlığın gücləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycanın 2025-ci ilin noyabrında Mərkəzi Asiya DövlətBaşçılarının Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv qəbuledilməsi ölkəmizin bu əməkdaşlıq məkanında iştirakınıngenişlənməsini və regional əlaqələrin yeni mərhələyəkeçidini ifadə edir.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında iqtisadi-ticarimünasibətlərin inkişafı, qarşılıqlı investisiyaların artırılmasıvə birgə istehsal imkanlarının genişləndirilməsi əsasistiqamətlər kimi diqqət çəkir. Dövlət başçısının qeyd etdiyikimi, ötən il Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarətdövriyyəsi 50 faizdən çox artıb, ölkəmizdə həmin dövlətlərinkapitalı ilə 400-dən artıq şirkət fəaliyyət göstərir. Bu göstəricilər iqtisadi əlaqələrin inkişaf dinamikasını nümayişetdirməklə yanaşı, əməkdaşlığın daha geniş imkanlaramalik olduğunu da göstərir. Qarşıdakı mərhələdə əsasməqsəd yalnız ticarət dövriyyəsini artırmaq deyil, həm dəbirgə investisiya layihələri həyata keçirmək, sənayekooperasiyasını gücləndirmək və beynəlxalq bazarlara birgəçıxış imkanlarını genişləndirməkdir.
Bu baxımdan, Orta Dəhlizin inkişafı Azərbaycanınregional və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrində xüsusi yer tutur. Asiya ilə Avropa arasında mühüm nəqliyyat bağlantısı olanbu marşrut Mərkəzi Asiya dövlətlərinin dünya bazarlarınaçıxış imkanlarını genişləndirir və Azərbaycanın tranzitpotensialını artırır. Xəzər dənizi üzərindən yükdaşımalarıngenişləndirilməsi, limanların, dəmir və avtomobil yollarınıninkişafı, eləcə də rəqəmsal infrastrukturun təkmilləşdirilməsiregionun nəqliyyat imkanlarını gücləndirən əsas amillərdir. Prezidentin çıxışında Orta Dəhliz üzrə tranzityükdaşımaların artımına diqqət yetirilməsi bu marşrutunbeynəlxalq logistika sistemində yüksələn əhəmiyyətinigöstərir.
Lakin nəqliyyat dəhlizlərinin strateji əhəmiyyəti yalnızcoğrafi mövqe ilə müəyyən edilmir. Daşımaların sürəti, gömrük prosedurlarının səmərəliliyi, rəqəmsal məlumatmübadiləsi və tranzit xərclərinin optimallaşdırılması da rəqabət qabiliyyətinə birbaşa təsir göstərir. Bu sahələrdədövlətlər arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi Orta Dəhlizin daha səmərəli fəaliyyətinə və regionun beynəlxalqticarətdə rolunun artmasına şərait yarada bilər.
Enerji əməkdaşlığı da Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında strateji tərəfdaşlığın mühümistiqamətlərindəndir. Xəzər hövzəsinin enerji resursları vəmövcud nəqliyyat infrastrukturu region ölkələrininbeynəlxalq enerji bazarları ilə əlaqələrini genişləndirməküçün əhəmiyyətli imkanlar yaradır. Türkmənistan vəQazaxıstandan neftin Azərbaycan ərazisi vasitəsilə nəqlininartması ölkəmizin tranzit rolunu ön plana çıxarır. Bununlayanaşı, Qazaxıstan və Özbəkistanla yaşıl enerji dəhlizininyaradılması istiqamətində görülən işlər bərpaolunan enerjisahəsində əməkdaşlığın yeni perspektivlərinimüəyyənləşdirir. Belə təşəbbüslər enerji mənbələrininşaxələndirilməsi və müasir infrastrukturun inkişafıbaxımından əhəmiyyətlidir.
Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətlərini birləşdirən tarixi, mədəni və mənəvi bağlar da münasibətlərin mühümdayaqlarındandır. Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərindəhəyata keçirilən bərpa və quruculuq layihələrinə qardaşölkələrin verdiyi töhfələr bu yaxınlığın konkret təzahürüdür. Türkmənistanın Füzulidə məscid tikintisi təşəbbüsü, Özbəkistanın Mirzə Uluqbəy adına məktəbi, QazaxıstanınKurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzini vəQırğızıstanın Ağdamda Manas adına məktəbi inşa etməsidövlətlərarası münasibətlərin humanitar məzmununugücləndirir. Bu layihələr təhsil, mədəniyyət və mənəvidəyərlər vasitəsilə xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanınmöhkəmlənməsinə xidmət edir.
Regional sabitlik və təhlükəsizlik məsələləri dəəməkdaşlığın davamlılığı üçün mühüm şərtdir. Prezidentİlham Əliyevin çıxışında sülhün, təhlükəsizliyin, siyasi vəiqtisadi sabitliyin regionun gələcək inkişafının təməli kimivurğulanması bu məsələlərin strateji əhəmiyyətini göstərir. Dövlətlər arasında davamlı dialoq, qarşılıqlı etimad və ortaqmaraqların uzlaşdırılması iqtisadi layihələrin həyatakeçirilməsi, investisiyaların cəlb olunması və regional əlaqələrin möhkəmləndirilməsi üçün əlverişli zəmin yaradır.
Azərbaycanın 2027-ci ildə Məşvərət görüşü formatınasədrlik edəcək olması qarşıdakı dövrdə əməkdaşlığıninkişafı üçün yeni imkanlar açır. Bu mərhələdə nəqliyyat, energetika, investisiya, rəqəmsal bağlantılar, elm, təhsil vəhumanitar əlaqələr üzrə təşəbbüslərin konkret layihələrlədəstəklənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyacaq. Sədrliyinsəmərəliliyi irəli sürülən təşəbbüslərin ardıcıl icrasından, dövlətlər arasında koordinasiyanın gücləndirilməsindən vəəldə olunan nəticələrin qiymətləndirilməsindən asılı olacaq. Görüşdə imzalanmış birgə sənədlər də əməkdaşlığıninstitusional əsaslarının möhkəmləndirilməsi baxımındanəhəmiyyətlidir.
Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı görüşündə çıxışıAzərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərində iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar istiqamətlərin qarşılıqlıəlaqəsini aydın şəkildə ortaya qoyur. Bu əməkdaşlığın əsasmahiyyəti siyasi dialoqu konkret nəticələrlə zənginləşdirmək, coğrafi üstünlükləri iqtisadi imkanlara çevirmək və ortaqmaraqlar əsasında uzunmüddətli tərəfdaşlığımöhkəmləndirməkdir.
Xəzərin iki sahilində yerləşən dövlətlərin əməkdaşlığıregionun beynəlxalq iqtisadi əlaqələrdə rolunungenişlənməsi üçün mühüm potensial yaradır. Bu potensialınreallaşdırılması isə siyasi iradənin konkret layihələrlədəstəklənməsini, qarşılıqlı öhdəliklərin yerinə yetirilməsini vəəməkdaşlığın nəticəyönümlü şəkildə inkişafını tələb edir. Strateji tərəfdaşlığın həqiqi gücü coğrafi yaxınlığın ortaqmaraqlara, siyasi dialoqun real nəticələrə, tarixi-mədənibağlılığın isə gələcəyə hesablanmış birgə fəaliyyətəçevrilməsindədir. Türkmənbaşı görüşü bu baxımdanAzərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasındaəməkdaşlığın dərinləşdirilməsi və Xəzər hövzəsində ortaqinkişaf imkanlarının genişləndirilməsi üçün mühümplatforma kimi əhəmiyyət daşıyır.
Çinarə Nəbiyeva,
YAP Yasamal rayon “Moskva pr. 67” ünvanı (ADSEA) üzrə ərazi partiya təşkilatının fəal üzvü
