Azərbaycanın xarici siyasət strategiyasında Avropa İttifaqı (Aİ) ilə münasibətlər hər zaman bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq, qarşılıqlı hörmət və milli maraqların qorunması prinsipləri üzərində qurulub. 1 iyul 2026-cı il tarixində Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lyayenin Bakıya rəsmi səfəri, Prezident İlham Əliyevlə keçirdiyi təkbətək və geniş tərkibli görüşlər, eləcə də mətbuata verilən bəyanatlar bu münasibətləri keyfiyyətcə yeni və daha üstün bir mərhələyə daşıdı.
Bu səfər sadəcə növbəti diplomatik təmas deyil, həm də Cənubi Qafqazın geosiyasi mənzərəsini yenidən formalaşdıran, Azərbaycanın qlobal logistika və enerji xəritəsindəki mərkəzi rolunu rəsmiləşdirən tarixi bir hadisə kimi yadda qaldı.
Azərbaycan uzun illərdir ki, Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasında ən etibarlı tərəfdaşlardan biri kimi çıxış edir. Rusiya-Ukrayna böhranı fonunda bu rol strateji zərurətə çevrilmişdi. Bakı görüşündə bu reallıq tərəflər tərəfindən bir daha ən yüksək səviyyədə bəyan olundu.
Ursula fon der Lyayen bəyanatında açıq şəkildə etiraf etdi ki, Avropa ən çətin anlarında Azərbaycanın timsalında dürüst və etibarlı tərəfdaş gördü: “Rusiya enerjini silah kimi istifadə edib Avropaya qazı kəsəndə, Azərbaycan irəli addım atdı və Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə Avropanın enerji təhlükəsizliyini gücləndirdi. Bu, böyük bir uğur hekayəsidir.”
Prezident İlham Əliyev isə öz növbəsində qeyd etdi ki, enerji təhlükəsizliyi bu gün hər bir ölkə üçün artıq milli maraq məsələsidir və Azərbaycanın ümumi qaz ixracatının təxminən yarısı bilavasitə Aİ-yə üzv dövlətlərə yönəlib.
Görüşün ən böyük anonslarından biri keçidin karbohidrogen resurslarından “yaşıl enerji”yə doğru yönəlməsi oldu. Aİ rəhbəri vurğuladı ki, Azərbaycan Xəzər dənizinin nəhəng külək və günəş enerjisi potensialı sayəsində təmiz elektrik enerjisi üçün regional qovşağa (hub) çevrilmək imkanına malikdir və Brüssel bu layihələri tam dəstəkləyir.
Prezident İlham Əliyev mətbuata bəyanatında çox mühüm bir reallığı rəqəmlərlə diqqətə çatdırdı: Azərbaycan Avropa İttifaqı üçün Cənubi Qafqazda əsas ticarət tərəfdaşı və ən böyük investisiya ünvanıdır.
Prezident İlham Əliyev bəyan etdi ki, bu gün hər bir istiqamətdə (Şərq-Qərb və Şimal-Cənub) Azərbaycan ərazisindən keçən yük həcmi sürətlə artır. Bu artım ölkəmizin təkcə neft-qaz resursları ilə deyil, həm də qlobal logistika qovşağı kimi əvəzolunmaz olduğunu göstərir.
Avropa Komissiyası Bakıya olduqca cəlbedici strateji təkliflər təqdim etdi:
– “Aİ-Azərbaycan Bağlılıq Tərəfdaşlığı” (Connectivity Partnership): Regional nəqliyyat, enerji və rəqəmsal əlaqələrin gücləndirilməsi üçün yeni platformanın yaradılması
– Regional bağlılıq layihələrinə 200 milyon avroya qədər qrant ayrılması planlaşdırılır ki, bu da dövlət və özəl investisiyalar hesabına 2 milyard avroya qədər vəsaitin səfərbər edilməsinə yol açacaq. Bura Bakı Limanının genişləndirilməsi və Naxçıvan vasitəsilə regional dəmir yolu xətlərinin bərpası kimi nəhəng layihələr daxildir.
– Avropa, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanı bir araya gətirəcək Regional Bağlılıq İnvestisiya Konfransının məhz Bakıda keçirilməsi təklif edildi.
Səfərin ən böyük siyasi sensasiyası və çəkisi isə Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülhün qurulması ilə bağlı oldu. Ursula fon der Lyayen Azərbaycan ilə Ermənistan arasında sülh sazişinin paraflanması (ilkin razılaşdırılması) münasibətilə Prezident İlham Əliyevi təbrik etdi. Avropa Komissiyasının Prezidenti açıq şəkildə bildirdi: “Siz şəxsi liderliyinizi göstərdiniz ki, bu regionda sülh bərqərar edilsin və bu da sabitlik, etimad və birgə firavanlıq üçün yol açır. Bir neçə ölkə regional əməkdaşlığı və sabitliyi idarə etmək üçün Azərbaycan qədər əlverişli mövqedədir.”
Aİ rəhbəri regionda sülhün kağız üzərində qalmaması, insanların gündəlik həyatında hiss olunması üçün 20 milyon avro dəyərində yeni “Sülhün Təşviqi Proqramı” (Peace Fostering Program) elan etdi.
1 iyul Bakı görüşü bir daha sübut etdi ki, Azərbaycanla Aİ arasındakı münasibətlər kənar təsirlərdən və bəzi qərəzli siyasi dairələrin manipulyasiyalarından uzaq, tamamilə rasional, praqmatik və qarşılıqlı strateji maraqlara əsaslanır. Ursula fon der Lyayenin bəyanatında bildirdiyi kimi, tərəflər hazırda əlaqələri daha da genişləndirəcək “Hərtərəfli Əməkdaşlıq Sazişi” üzərində işləri intensiv şəkildə davam etdirirlər.
Bakıdan verilən mesajlar birdir: Azərbaycan bölgədə diktə edən tərəf kimi sülhün memarıdır, Avropa isə bu sülhün gətirəcəyi iqtisadi və logistik imkanlardan faydalanmaqda və ölkəmizin yaratdığı yeni regional reallığı qəbul etməkdə tam qərarlıdır.
Əliyev Toğrul,
Nizami rayonunun fəal gənci, Azərbaycan Diplomatiya Akademiyasının tələbəsi
