Martın 3-də Bakı Konqres Mərkəzində keçirilən CənubQaz Dəhlizi Məşvərət Şurası və Yaşıl Enerji MəşvərətŞurasının iclasları göstərdi ki, Azərbaycan artıq təkcəenerji ehtiyatlarına malik ölkə deyil. Ölkə eynizamanda regional və qlobal enerji gündəliyininformalaşmasında mühüm rol oynayan aktora çevrilib.
Tədbirdə çıxış edən ölkə Prezidenti cənab İlhamƏliyev son illərdə əldə olunan nailiyyətlərisadalamaqla kifayətlənməyərək, dəyişən qlobal enerjisistemində Azərbaycanın yerini geniş və stratejibaxışla təqdim etdi. Cənub Qaz Dəhlizi artıq on ildənçoxdur ki, Avrasiya enerji xəritəsinin əsassütunlarından biri sayılır. Lakin builki toplantıəvvəlkilərdən fərqli bir şəraitdə keçirildi. Dünyadageosiyasi qarşıdurmaların artması, enerji bazarlarındaqeyri-sabitliyin güclənməsi və enerji tələbatınınyüksəlməsi yeni reallıq formalaşdırıb. Cənab Prezidentçıxışında bu məqamı xatırladaraq qeyd etdi: “Xüsusiləson 12 ilə nəzər saldıqda müxtəlif ssenarilərin, çətinliklərin, mürəkkəbliklərin və problemlərin şahidioluruq.” Bu fikir yalnız vəziyyətin təsviri deyil, həm dəmühüm siyasi mesaj idi: mürəkkəb dövrdə etibarlıtərəfdaş olmaq ən böyük üstünlükdür.
Hazırda Azərbaycan 16 ölkəyə qaz ixrac edir və bugöstərici ölkəni boru kəmərləri vasitəsilə ən çox ölkəyəqaz çatdıran əsas təchizatçılardan birinə çevirib. Bunəticə yalnız iqtisadi uğur deyil, eyni zamandadiplomatik nailiyyət kimi də qiymətləndirilir. Azərbaycan qazının ilk dəfə Suriyaya çatdırılmasıxüsusi diqqət doğurur. Bu addım göstərir ki, enerjiixracı artıq yalnız kommersiya çərçivəsində deyil, həmdə regional sabitlik və sosial inkişaf baxımındanəhəmiyyət daşıyır. Dövlət başçısının sözləri ilə desək: “Elektrik enerjisi olmadan heç bir inkişaf əldə etməkmümkün deyil.” 1,5 milyard kubmetr qaz tədarükü iləAzərbaycan Yaxın Şərqdə enerji təhlükəsizliyiningüclənməsinə töhfə verir. Eyni zamanda Almaniya vəAvstriya kimi sənaye baxımından güclü ölkələrəixracın başlanması Azərbaycanın Avropa enerjibazarında mövqelərinin daha da möhkəmləndiyinigöstərir.
Bununla yanaşı, enerji ixracının artmasının müəyyənməhdudiyyətləri də mövcuddur. Dövlət başçısı bubarədə açıq şəkildə bildirərək vurğuladı: “Biz bazardamövcud tələbatı və qlobal vəziyyəti nəzərə alaraq, artacaq tələbatı qarşılamaq məqsədilə əlavəgenişləndirmə və interkonnektor imkanlarınıaraşdırırıq.” Bu fikir göstərir ki, növbəti mərhələdəəsas diqqət yeni infrastruktur layihələrinin inkişafınayönələcək. Yaxın illərdə Azəri-Çıraq-Günəşliyataqlarının dərin qaz laylarının işlənməsi, Abşeronqaz yatağı və Ümid qaz yatağı kimi yataqların inkişafı, eləcə də Şahdəniz qaz yatağınin növbəti mərhələsininhəyata keçirilməsi ölkənin enerji hasilatını daha dagenişləndirəcək. Gözlənilir ki, əlavə 10–15 milyardkubmetr qaz hasilatı Azərbaycanın ixrac imkanlarınıartıracaq. Bu artım daxili iqtisadiyyat üçün də mühüməhəmiyyət daşıyır. Çünki qaz yalnız ixrac üçün deyil, eyni zamanda sənayeləşmə prosesinin və ölkənin enerjibalansının əsas komponentlərindən biridir.
Son illərdə qlobal enerji gündəliyində bərpaolunanenerji mənbələri xüsusi yer tutur. Azərbaycan da busahədə konkret layihələr həyata keçirir. 240 meqavatgücündə külək elektrik stansiyası və 230 meqavatgücündə günəş elektrik stansiyası artıq reallaşmışlayihələrdir. Cənab Prezident İlham Əliyev buməsələyə diqqət çəkərək vurğuladı: “Bunlar sadəcəanlaşma memorandumları deyil, real müqavilələrdir.” 2032-ci ilə qədər 6–8 giqavat həcmində alternativenerji istehsalının planlaşdırılması yalnız daxilitələbatın ödənilməsini deyil, həm də gələcəkdə enerjiixracını nəzərdə tutur. Qara dənizin dibi ilə Avropayaçəkilməsi planlaşdırılan enerji kabeli və Mərkəzi Asiyailə enerji bağlantıları Azərbaycanın tranzit rolunu yenimərhələyə çıxarır.
Cənab Prezident eyni zamanda enerji keçidiməsələsində ideoloji yanaşmadan daha çox realistmövqenin vacibliyini qeyd etdi: “Biz bu məsələyəideologiya nöqteyi-nəzərindən deyil, praqmatizm vərealizm baxımından yanaşmalıyıq.”Azərbaycan artıqyalnız enerji resursları ixrac edən ölkə kimi deyil, həmdə beynəlxalq enerji layihələrinə sərmayə yatıraninvestor dövlət kimi çıxış edir. Türkiyədə böyükelektrik stansiyasının alınması, Serbiyada yenilayihələrin həyata keçirilməsi və İtaliyada neftayırmamüəssisələrinin əldə olunması bu strategiyanın tərkibhissəsidir. Bu yanaşma göstərir ki, enerji təhlükəsizliyiyalnız hasilatla deyil, həm də istehsal, emal və paylamazəncirinin bütün mərhələlərində iştirak etməklə təminolunur. Martın 3-də Bakıda verilən mesaj olduqcaaydındır: enerji siyasəti emosiyalar əsasında deyil, strateji hesablanmış qərarlar üzərində qurulur. Azərbaycan bir tərəfdən zəngin qaz ehtiyatlarınaəsaslanır, digər tərəfdən isə yaşıl enerji sahəsinə böyüksərmayələr yönəldir. Ölkə həm Avropa bazarındamövqelərini genişləndirir, həm də Yaxın Şərqistiqamətində yeni enerji əməkdaşlıqları durur.
Gülər Sultanzadə,
YAP Yasamal rayon təşkilatının fəalı
